Газеттің ПДФ нұсқасы

Ұстаз мәртебесін бірге көтерейік!

Бізге жазылыңыз!


Республикалық "Ұстаз мәртебесі" газетіне жазылу құны

Қазпочта арқылы 6 айға - 1680 теңге(қала үшін)

6 айға - 1800 теңге (аудандар үшін)

Редакция арқылы 6 айға - 1560 теңге

Редакцияға хат

Email:
Тақырып:
Текст:
Ұстаз мәртебесі

Ұстаз мәртебесі

Сейсенбі, 12 Қыркүйек 2017 06:36

ӨНЕРЛІ ОҚУШЫНЫҢ ӨРІСІ ОЙДАҒЫДАЙ МА?

       Музыка туралы түсінік адамзат баласында ерте заманнан-ақ қалыптасқан. Бұл жайында музыка туралы бұрын және қазіргі таңда жарыса жарық көріп жатқан сан алуан оқу құралдарынан, әдеби кітаптардан әбден байқауға болады.

   Қазақ даласында ілгері-кейінгі өмір кешкен халық композиторларының әндерін кейінірек нотаға түсірген, ерінбей-жалықпай жинақтаған А.Затаевичтің өзінің таң қалғаны соншалық "Бүкіл қазақ даласы ән салып тұрғандай" деген екен. Тіпті қазіргі таңда сан түрлі науқастарды да музыкамен емдеуге болатыны, ол түгілі өсімдіктер де музыкаға құлақ түретіндігі туралы медик, ботаник ғалымдардың баспасөз беттерінде жазып жүргенін білеміз.

   Заманында өшпес, өлмес ұлт­тық өнеріміз жайында ұлы ақынымыз Абайдан асып ешкім айтпаса ке­рек. Ол "Құлақтан кіріп бойды алар, әсем ән мен тәтті күй. Көңіл­ге түрлі ой салар, әнді сүйсең менше сүй",- деп ән өнеріне баға берген. Расында да адам баласының рухани азығы болған және бола беретін музыканың құдіретін баласына тал бесіктен талмай баулыған ұлтымыз қандай көреген десеңші. Аяғын тәй-тәй басып, одан әрі оң-солын тани бастаған ұрпағын өнерге ұйытқан қазақ ырым етіп баласына әртүрлі музыка аспаптарын сатып әперіп, өнерлі адамдардың батасын алып беруге тырысқан. Кешегі уақыттары әр үйдің төрінде ілініп домбыра, қобыз, үстел үстін­де тұрған қара сырнай, көк сырнайларды көзіміз жиі көруші еді. Қазір осы жағы қазақ үйлерінде сирексіп қалған тәрізді.

   Бала демекші, бұрын әрбір білім ұясында көркемөнерпаздар үйірме­сі болушы еді. Оны мектептегі музыка пәндерінің мұғалімдері басқарып, балаларды үлкен өнерге баулушы еді. Қазір өнерпаз балаларды өнер саласына үйрететін сондай үйірмелер бар ма, қай деңгейде, нә­тиже қандай деген сауалдар бізді жиі мазалап жүретін. Сондықтан бұл мәселеге байланысты әуелгі са­уа­лымызды тиісті орындарға жолдамас бұрын балалар өнері туралы өзіміздің ішкі түйсігімізге құлақ түргенді жөн көрдік.

   Жұмыр жерді мекен еткен данышпандардың бірі ықылым заманда "Әлемді жабайылықтан сақтап қалатын музыка" деп босқа айтпаған ғой. Шынында да тал бесіктен жер бесікке жеткенше адамзат баласының жан серігі жақсы ән, тәтті күй, мың бұрала билеген би емес пе? Ұлы даланы ғасырлар бойы әсем әуен болып тербеткен музыка сазының құдіреті жайлы бізге жеткен аңыз әңгімелер аз емес. Соның бірінде төмендегіше баяндалады.

   ...Монғол ханы Шыңғыс хан өзі­міз жайлап, өмір сүріп отырған бай­тақ Тұран өлкесін басып алып сосын ұлан байтақ бір шетін үлкен ұлы Жошыға басы бүтін беріп билеткен заман екен. Күндердің кү­нін­де аңға шыққан Жошы хан киелі құланға кезігіп, сонан ай далада ажал құш­қан көрінеді. Баласының бей­мезгіл өлімін қатігез, қатал хан әкесіне қа­лай айтуды білмей дағдарған көп­шілікті сонда күй құдіреті құтқар­ған екен. Баласының өлімін Шың­ғысқа "Ақсақ құлан" атты шер­лі күй­ді шебер орындап шыққан дәулескер күйші сол жерде Шыңғыстың жазасынан аман қалып оның есесіне "баламның өлімін жеткізген сен"  дегендей қарағай домбыраның өзегіне балқыған қорғасын құйып үнін өшірген екен.

   Неміс халқының ұлы перзенті, әйгілі Моцарттың бала күнінен екі жа­нары ерте суалып көрмей қалса да, атақты "Реквием" атты дүние жү­зіне кеңінен мәлім музыкалық шығар­ма­сын жазып танымал болыпты. Сол сияқты қазақ халқын талай танымал әндерімен өткен ғасырдың орта шенінде талмай сусындатқан ком­позитор Садық Кәрім­баев та көзі көрмесе де, көңілі жүй­рік өнер иесі болған екен.

       Қай кезеңге көз жүгіртсек те отбасы үшін де, Отан үшін де бала тәрбиесі маңызды орын алатын мәселе екенін байқаймыз. Жер шарын мекендеген қанша адам болса, сонша мінез-құлық бар және әр елдің тәрбиеге қоятын талабы да түрлі. Газетіміздің әр санында біз бала тәрбиесі, отбасындағы бала мен ата-ана арасындағы қарым-қатынасы жайлы сөз етіп келеміз. Ал, бүгінгі нөмірімізде қозғайтын тақырыбымыз econet.ru сайтында жарияланған мәліметтер негізінде өтпелі кезеңдегі жасөспірімдер жайлы болмақ.

   Отбасындағы бала тәрбиесінде ата-аналар үшін ең сыналатын, шыңдалатын шағы ол баласының өтпелі кезеңдегі жасы. Иә, көпшілік білетіндей, дәл осы жаста әр ата-ана өз баласын жаңа қырынан тани бастайды. Егер жасөспірім жасқа келгенде бала шашының түсін өзгертуге құмартып, бейәдеп бағыттағы әуендерге әуестеніп, сөздерін ересектер түсіне алмайтын тілде бұрмаласа және осылайша өз ата-анасынан бірте-бірте алшақтай түссе - демек баланың өзіндік жеке әлемі қалыптасқан. Иә, ол мекен етіп жатқан ғаламшарды да Жер деп айтамыз, алайда оның өзгелер тыныстай алмайтын өз атмосферасы бар.

    Жасөспірімдерге өзінің сол ортасында демалған ұнайды. Ол өмір сүру үшін кәнігі оттегіне қаншалықты мұқтаж болса, жаңа ортасына да көзқарасы дәл солай. Мұндайда көпшілік ата-ана мен ұстаздары баланы дереу сол ортадан құтқарып алып, өз орнына қоямын деп асығыс әрекеттерге барады. Алайда бұл мәселені шешудің дұрыс жолы дей алмаймыз.

       Ойын - ойды жетілдіріп, жоспар құра білуге үйрететін ақысыз қызмет. Әрине, құмар ойынның жөні бір басқа. Қазақ халқының тектілігі әрі кез келген іске ептілігі ұлттық ойынның үдесінен бой көрсеткен. Жастар "рухани жаңғырушымыз" деп қаншама мақтанғанымен, ұлттық спорттың қалай ойналатынынан бейхабар болып жатады. Ойын жайлы ойда жоқта сұрақ қоя қалсақ ойын онға, санасын сан саққа жүгіртсе де, абдырап қалады. Бұлай болатын себебі мектептегі ұлттық спортқа бөлінген сабақ сағаттары тым аз. Мұғалімдердің өздері осылай уәж айтады. Ендеше аты мәлім болғанымен қалай ойналатынына халық әлі толық қанық болмай жүрген бірнеше ұлттық ойындарға тоқталып өтейік.

   Ердің сенімді серігі - сәйгүлігі және иығына асқан садағы. Қорамсаққа қол салған, бір сал­ғанда мол салған бабала­рымыз­дың мергендігі тіршілік үшін қалыпты жағдай секілді болған. Аңшылықта көздегеніне дөп тигізіп, жау-шылықта дұш­панын осы садақ қаруы арқылы жайра­тып салған. Бүгінде бұл спорт­тың бір түріне еніп, ұлттық ойын­дар сапынан орын алған. Бұрынғының батырлары соғысқа жаттығарда жамбы атып, мер­гендіктерін сынасатын, сол атау жаңа заманда атауын жаңғыртты. Жылқының жүйрігінің үстіне мініп алып, тұлпар тебініп, жүйт­кіп бара жатқанда нысанаға жебе­сін дәл тигізуі шарт. Иә, осылай ойнауды "Жамбы ату" спорты дейді.

   Жетпіс жыл бойы жібі түзу бір де бір сайысы өтпеген бұл спорт түрін Қазақстан Республикасы Ұлттық спорт түрлері Қауым­дас­тығы қайта қолға алған.

Сейсенбі, 12 Қыркүйек 2017 05:56

АЗИЯНЫҢ ШВЕЙЦАРИЯСЫ

Астанасы - Бейрут

Жерінің көлемі - 10452 км 2

(әлем бойынша 161 орын)

Халқының саны - 6 665 520

Тұрғындары - арабтар, армяндар, гректер мен түріктер

Басқару түрі - Парламенттік республика

Ақша бірлігі - Ливандық фунт

   

    Жүрмеген жердің бәрі қиын, көрмеген елдің бәрі қызық. Дүниенің төрт бұрышында сырын ішіне бүккен, өз алдына тарихы, өзіне тән мәдениеті мен өнері бар мемлекеттер аз емес. Жер-жаһанды аралап, талай жерге табаны тиген саяхатшыларды өткеннен өнеге алып, көне мұраларымен мақтанып, сырттан келушілерді өзіне тартатын елдер қызықтырады, ендігі бірін жұдырықтай жерге жұмақ орнатып отырған елдердің тіршілігі баурайды. "Алуан түрлі әлем" айдарының бұл жолғы сапары Батыс Азия елдері арасында тә­уелсіздігін ерте алған, жұрт жадында "Азиядағы Швейцария" атанып кеткен Ливан Республикасына арналады.

  Ливан - Жерорта теңізінің шығыс жағалауындағы шағын мемлекет. Шығысы мен солтүстігінде Сириямен, оң­түс­­­тігінде Израильмен шектеседі. Әлем картасына көз жүгіртсеңіз, Ливанды бірден таба алмайсыз. Жерорта теңізіне бойлай жатқан кішігірім араб елдерінің бірі. Әлбетте, елдің ел болып, ірге қадап, ту көтерген уақытын айту үшін өткен тарихқа көз жүргірту ке­рек. Ливан Республикасы аяғын тік­теп, өз қолы өзіне жетем дегенше та­лай елден теперіш көрді, талай елдің қол астында болды. Біздің заманы­мыз­­дан бұрын 4-мыңжылдықта Ливан ау­мағында финикиялық қалалар болған деседі. Рим империясының құрамына енем дегенше әртүрлі мемле­кеттер­дің айдауымен жүрді. Кейінгі уақытта Ливан жерін арабтар басып алады. Мұ­нан кейін, Крест жорықтары жүріп, хрис­­­тиан үстемдігі ықпалына ұшырап, ақы­рында 16 ғасырға дейін мәм­лүк­тер­дің қолына өтеді. Алайда египет мәм­­лүктері Ливан жерін уы­сында ұс­тап тұра алмайды. 1516 жылы түріктің сұл­таны Селим І Ливан жерін жаулап ала­ды деген деректер көзге шалынады. Осылайша түрік басшысы жерді Осман сұлтандығына қосуды жөн көреді.

Сейсенбі, 05 Қыркүйек 2017 10:40

ОҚУ БАСТАЛДЫ. НЕНДЕЙ ӨЗГЕРІСТЕР БАР?

   
     Құрбан айт мерекесіне орай оқушылар оқу жылының алғашқы күнін 2 қыркүйекте бастады. Алғашқы қоңырау сыңғыры ұстаздар мен оқушыларға білім мерекесінің салтанат құрғандығын айшықтады. Жылдағыдай мемлекет бюджетінен салынған жаңа мектептер бой көтеріп, ел игілігіне бағытталды. Бала жетектеген ата-аналар, мектеп табалдырығын аттаған оқушылар Білім күнін салтанатымен атап өтті. Әлбетте, әр жылдың өз жаңалығы бар. Биыл да білім саласы өзгерістерді өн бойынан өткізуге әзір. Бұл туралы газетіміздің өткен санында жазғанбыз. Оқу басталып, сабаққа кірген оқушылардың ата-аналары жаңа стандартқа сай 5 күндік оқу жүйесі төңірегінде түрлі сұрақтардың туындағанын жасырмады. Осы себепті ҚР Білім және ғылым министрлігі ресми сайтқа жаңа оқу жылындағы бірқатар өзгерістермен көптің сұрағына жауап қайырды.

    Нендей өзгерістерді көріп жүр­­сіз. Рет-ретімен баяндалық. Әдет­тегідей оқу мерзімі қыр­күйек­те басталып, мамырдың 25-ін­де аяқталады. ҚР Білім және ғылым министрлігінің "Орта бі­лім беру ұйымдарында 2017-2018 оқу жылының басталуын, ұзақтығын және каникул кезеңдерін айқындау туралы" бұйрығына сәй­­кес оқу жылының ұзақтығы мек­тепалды дайындық сыныптарында - 32 оқу аптасы, 1-сынып­тар­да - 33 оқу апта, 2-11 сыныптарда - 34 оқу апта деп белгіленген.

Сейсенбі, 05 Қыркүйек 2017 10:31

АҒАРТУ ЖОЛЫНДАҒЫ АЙҚЫН ҚОЛТАҢБА

      Арал ауданындағы білім саласының бір кездері бетке ұстары атанған, тә­жірибелі педагог, білікті басшы болған Төлеш Дәрменовтың білім күні ме­рекесі қарсаңында оқу ошағы жай­лы жазып қалдырған мақаласын оқыр­ман қауымға ұсынғанды жөн көрдік.

  Сонау алпысыншы жылдары Арал ауданында жетім балаларды мемлекет есебінен тәрбиелейтін балалар үйі жә­не аудандық жас ұландар үйі жұмыс іс­теді. Сонымен қатар аудан орталы­ғын­да жұмысшы және шаруа жастарға жұ­мыстан қол үзбей орта білім беретін жұ­мысшы жастар орта мектебі, сырт­тан оқитын орта мектеп жұмыс істеп, оларда 50-жылдар басында 50-60 адам ғана оқыса, он жылдан кейін әр жылда оқитын жастар саны 400-500-ге жетті.

   Мұғалімдер арасында әдістемелік жұмыстарды ұйымдастыруда ұзақ уа­қыт аудандық әдістемелік кабинетте мең­геруші болып қызмет істеген Қ.Жол­маханов, Ә.Әлмаханов, Н.Әне­сов­тер біраз еңбек сіңірді.

  60-жылдары мұғалімдер арасында өз ісінің шеберлері өз мамандықтары шеңберінде қалып қоймай, озат тәжі­рибелерді басқаларға үйретіп, көп­шілік құрметіне бөленген мұғалім­дер қатары көбейді. Олар №15 орта мек­теп­тен Қазақ ССР-іне еңбегі сіңген мұ­ғалімдер Фатима Акчурина, Злиха Әбілова, Ленин орденді, республика съезінің делегаты Ұрқия Зәрипова, халық ағарту ісінің үздік қызмет­керлері Нұржамила Айқалқаева, №13 мектеп мұғалімі мұғалімдердің Бүкіл­одақтық съезінің делегаты Мадайқын қина Махатова, №14 мектептен "Құрмет бел­гісі" орденді Е.Құрбатова, Бөген ор­та мектебінен А.Зағидуллина, Қ.Сәң­­кібаев, Ш.Нөкешов, Қарақұм орта мектебінен А.Төлебаева, Р.Таңа­тарова, Жалағаш орта мектебінен Ә.Есеңдіков. Бұл сияқты жүргізілген ұйымдастыру педагогика жұмыстары көптеген мұғалімдерге творчестволық қызмет кездері өздерінің жемістерін де беріп тұрды. Осы жылдары мектеп­терде оқушылар білімінің сапасының жақсаруы орта мектеп бітірушілердің көпшілігі жоғары дәрежелі оқу орын­дарына түсіп, түрліше мамандықтар иесі болуынан анық көрінді.

Сейсенбі, 05 Қыркүйек 2017 10:05

ӨНЕРЛІ ЖІГІТ ӨРДЕН КӨРІНЕР

       Елбасы Н.Ә.Назарбаев өзінің кезекті жастарға арнаған сөзінде: "Мен сіздер, бүгінгі жас­тар, ерекше ұр­пақ екен­деріңізді қайталаудан жалықпаймын. Сіздер тәуелсіз Қазақстанда өмірге келдіңіздер және сонда ержетіп келесіздер. Сіздердің жастық шақтарыңыздың уақы­ты - біздің еліміздің кө­терілу және гүлдену уақы­ты. Сіздер осы жетістіктер рухын және табысқа деген ұмтылушылықты бойларыңызға сіңірді­ңіз­дер",- деген болатын. Бұл дегеніміз еліміздің дамуы мен болашағының жарқын болуы өс­келең жас ұрпақпен тығыз байланыстылығы. Осын­­дай ойлы да іскер, жігерлі де батыл, өзіне-өзі сенімді, интеллектуалдық деңгейі биік, дү­ниетанымы дұрыс қа­лып­тасқан жас ұрпақтарымызды тәрбиелеуде мектептің алатын орны айрықша.

   Мектеп - келешек ел бас­қарар, жер басқарар, елі мен халқын гүлдентер, мерейін өсіріп, мәр­тебесін биіктетер жасампаз жандарды тәрбиелейтін киелі де, қасиетті ұя. Оған қоса, мектептегі өмірі балаға жаңа әлемнің есігін ашып бе­ріп, рухани дүниесінің қа­лып­тасуына негіз салады.

   Қазіргі күнде мектебіміздегі оқушылар іші­нен дараланып, сайыс­тар­да оза шауып жүрген дарынды жет­­кіншекте­ріміз жет­кі­лікті. Олардың бірі әнші, бірі күйші, бірі биші, бірі сурет­ші, ал енді бірі көркем сөз оқу шебері мен түрлі зият­кер­лік олимпиадалардың же­ңімпаздары. Солардың қа­тарында 11 "Б" сынып оқу­шысы Ақниет Қаниев те бар. Қай іске болмасын, үлкен жауапкершілікпен қа­рап, белсенділікпен қа­ты­са білетін Ақниет мектеп қабырғасында жү­ріп, бі­лі­мімен қатар бойындағы ерек­ше өнері­мен көзге түс­ті. Жас өрен­нің бойындағы мұн­дай қасиетін байқаған Ақниеттің ұстаздары оның мектепішілік, қалалық, рес­публикалық сайыстарына қатысып, жеңімпаздар қатарынан көрі­н­уіне себепкер болды.

Сейсенбі, 05 Қыркүйек 2017 10:03

ОҚУШЫЛАР «ӨЛКЕТАНУДЫ» ОҚИДЫ

    Өткенді ұлықтап, тарихтан тамыр тартқанды жа­ны­мыз қалайтын қазақпыз. Әйтсе де, қойнауы қазынаға толы тарихи орындар мен жұмбағы мол киелі жерлерді сөз еткенде іркіліп қалатынымыз жасырын емес. Себебі жер-жерді түгел танып, қасиет қонған өлкелерді жіпке тізе алмаймыз. Бұл рухани жаң­ғыруға бет алған тұста көзге көрініп тұрған кемшілік. Қа­зақ жеріне тиесілі жерлердің қадірін келешек ұр­пақ бойына сіңіру үшін Елбасы "Туған жер", "Қазақ­с­танның киелі жерлерінің географиясы" жобаларын жа­сау қажеттігін "Рухани жаңғыру: болашаққа бағдар" атты мақаласында айқын жазып берді. Жүрмеген жердің ой-шұқыры көп деген. Бүгінде қазақ ауыл­да­рын аралап, тарихи орындарды жаңа ұрпақ бойына сіңіру - елдік міндет. Бұл орайда билік тарихшылар мен өлкетанушылардың басын бір арнаға то­ғысты­рып әрекет етеді. Мұның алғашқы қадамдары оқу ошағынан басталуы керек.

    Расында, рухани жаңғыруда Сыр елі сыр беріп қалмауы керек. Киелі Сыр топырағындағы көне мекендер арғы тарихты көз алдына алып келеді. Мұны жақында өткен ұстаздар жиынында облыс әкімі Қырымбек Көшербаев бекерден-бекер тілге тиек етпеді. Келешек жастардың туған жерден тамыр үзбей, рухани толы­­суына ең әуелі ұстаздарға жауапкершілік жүгі артылады. Осы себепті білім саласында тағы бір жаңа жобаның жүзеге асатын уақыты келіпті. "Рухани жаңғыру" бағдарламасы аясында республика бойынша негізгі орта білім беру деңгейінің 5-7 сыныптарында 2018-2019 оқу жылынан бастап әр аймақтың ерекшеліктеріне негізделген "Өлкетану" курсы оқытылмақ.

Сейсенбі, 05 Қыркүйек 2017 09:57

АЛҒАШҚЫ ҚОҢЫРАУ СЫҢҒЫРЫ

       Әрбір жаңа оқу жылы өз жаңалығын ала келеді. Бұл жолы да солай болмақ. Өйткені 2017-2018 жылдары оқу жылынан бастап барша білім ұяларына жаңа жүйе енгізілетінін есіткен ел әу баста елең ете қалған болатын. Ал, биылғы жылдан бастап 2, 5 және 7 сыныптардың оқушылары жаңартылған білім мазмұнына баса мән беретіні белгілі болды.

  Сонымен біз Қызылорда қаласындағы үш тілде оқытатын дарынды балаларға арналған мамандандырылған сыныптары бар "Мұрагер" мектебінде өткен "Сыңғырла күміс қоңырау" атты білім күніне арналған салтанатты шараға қатыстық. Мектеп директорының орынбасары Эльмира Азатбаеваның айтуына қарағанда, өткен оқу жылын 74 түлек бітіріпті. Жалпы мектепте 3700 бала тұрақты білім нәрімен сусындайтын көрінеді. Мектеп табалдырығын биылғы оқу жылы 520 бірінші сыныптықтар алғаш рет аттап, оларға 19 сынып есіктерін айқара ашты.

Сейсенбі, 05 Қыркүйек 2017 09:49

ҚИЫН БАЛА БОЛА МА?

   Бала тәрбиесінде өзінің күші жет­пейтінін түсінген ата-аналар "Мен енді оған не істеу керек еке­нін білмеймін. Ол мүмкін ауырып қалды ма екен?" деген оймен психологтың көмегіне жүгініп жатады. Алайда ашушаңдық, қыңырлық, қырсықтық - патологияның алғаш­қы белгілері дегенді білдірмейді.

   - Мен көшеде баласының артынан "Абайла" деп жүгіріп жү­ретін, түскі демалыс уақытында баласының өзге балаларға ұйықта­уына мүмкіндік бермегені үшін ұяттан қатты қызаратын, бір нәр­сені сан мәрте қайталап, бірақ сонда да орындата алмай ашу-ызадан жарылардай болатын аналардың қатарындамын. Жалпы мен баласының алдында өзінің қадір-қасиетін жоғалтқан анамын,- деп, 32 жастағы Лора бұл әңгімесін жай ғана жымиып отырып бөлісті. Алайда шынына келгенде оған да, оның жұбайына да қиын екені сөздерінен анық байқалып тұр.

   Небәрі бес жастағы ұлдары өзінің тәртібімен ата-анасының өмірін түбегейлі өзгертіп жіберген. Үнемі бірін-бірі кінәлау сезімі, жанжал, осының салдарынан шаршағышты сезіну барлығы да отбасындағы тыныштықты бұзған. Лораның "Маған соңғы кездері ол мені тірілей жұтатындай көрінетін болып жүр" деген сөздерінен кей сәтте өзінің сүйікті ұлының бойынан "жауын" көретінін байқауға болады.

    Тағы қанша ата-ана тәрбиеге көнбейтін баласының себебінен өздерін осылай шарасыз сезінеді екен? Кей ата-ана өзін үйдегі кіш­кентайдың құрбаны санаса, кейбірі бірінші баласына ұстанған тәрбиедегі қағидаларын екінші баласына оң әсер етпейтініне таң қалады. Тынымсыз, сөз ұқпайтын, қырсық, ұяң - әр жұп мұның себебін табиғи жаратылыстан, сырттан іздейді, алайда...

 

онлайн флеш игрынародная медицинадиеты

Сайт бойынша іздеу

Сауалнама

Күнтізбе

« Қазан 2017 »
Дс Сс Ср Бс Жм Сб Жк
            1
2 3 4 5 6 7 8
9 10 11 12 13 14 15
16 17 18 19 20 21 22
23 24 25 26 27 28 29
30 31          

Серіктестер