Айтарым бар

Жанболат Мелдешев: 

халықаралық бағдарламалар орталығының директоры: 

    Манчестер университеті Малайзияда өз кампусын ашады немесе Малайзияның кейбір университеті әлемдегі үздік университеттің франшизасын сатып алады. Бұндағы оқыту осы университеттің бағдарламасына сәйкес, сол университет мұғалімдерінің қатысуымен жүргізіледі, бірақ құны 10 есе төмен. Сондықтан Малайзияға британдық жоғары оқу орындарының дипломы үшін оқуға түсу бүгінгі таңда кең етек алған, ал Малайзия үшін бұл «білім беру туризмін дамыту» тұрғысынан тиімді. Бізге де сол жолмен жүрсе болады, яғни әлемнің жетекші университеттері үшін Қазақстанда оқу орындарын ашу мүмкіндігін беру. Соның нәтижесінде Үндістан, Қытай, Өзбекстан, Иран және басқа елдерден келген студенттерді Қазақстанда оқытыпОрталық Азиядағы ірі білім беру орталығына айналар едік. 

Ұстаз мәртебесін бірге көтерейік!

Бізге жазылыңыз!


Республикалық "Ұстаз мәртебесі" газетіне жазылу құны

Қазпочта арқылы 6 айға - 1740 теңге (қала үшін)

6 айға - 1920 теңге (аудандар үшін)

Редакция арқылы 6 айға - 1680 теңге

Редакцияға хат

Біз туралы

Редакция құрамы

 Бас редактор – Нұрлан Нұрмахан

Жауапты хатшы –

Абай Тағыберген 

Журналистер

Толыбай Абылаев 

Айдар Сайлауов 

Жүлдызай Қалиева


 Байланыс телефоны:   8(7242) 20-16-19

Электронды пошта: This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it.

Фейсбуктегі парақша аккаунты: ustaz.martebesi.kz

Email:
Тақырып:
Текст:
Ұстаз мәртебесі

Ұстаз мәртебесі

            Бала ес біліп, оң-солын ажырата бі­летін дәрежеге жеткенге дейін өмірдің әр сатысынан сабақ алып өседі және осы ар­қылы қо­ғамда жаңа тұлға қалыптасады. Бүгінде бала­лардың бойына жақсы қа­сиет­терді сіңіру жолында балабақшалар әлемдік тәжірибеде кездесетін белгілі технологиялар бойынша жұмыс жасап келеді. Мектепке дейінгі тәрбие мен оқы­туда қолданылатын заманауи әдістер мен технологиялардың ба­ла тәрбиесіне оң ықпал ететінін байқауға болады.

    ХХ ғасырда ЮНЕСКО жас ұрпақ тәрбиесі мен оның дамуын толық әрі нақ­ты негіздер келтіре отырып революция жа­саған төрт педагогты анықтаған. Оның бірі америкалық Джон Дьюи, неміс педагогі Георг Кершенштейнер мен советтік педагог Антон Макаренко және италияндық Мария Монтессори. Иә, соңғысы бала­бақ­ша ұстаздары мен ата-аналар үшін "Монтессори технологиясы" арқылы етене таныс есім. Мақаламызда Мария Монтессоридің кім болғанына, оның техноло­гия­сының маңыздылығына және ең не­гізгісі ата-аналарға қалдырған өсиеттеріне тоқталатын боламыз.

    Мария Монтессори - Италия елінің мақтанышы. Педагог, ғалым, философ, ойшыл, сондай-ақ, Италия тари­хындағы нәзік жандылар арасынан шыққан алғашқы дәрігер. Ол ерте кезден-ақ балалар дәрігері болуды ар­мандаған. Дегенмен сол кезеңдерде оның бұл ойы орындалмас армандардың бірі еді. Яғни, Италияда медицина тек ер азаматтарға арналған сала деген ұстаным болған. Алайда, мұндай кедергілер Мария Мон­тессоридың алдында ешқандай да тосқауыл бола алмаған. Алға қойған мақсатына ұмтыла бі­летін ол Рим университетінің медицина фа­культетіне оқуға тү­сіп, екі жылдан кейін медицинаны меңгеру мүмкіндігіне қол жеткізген.

    Бала психологиясы мен педагогикасын зерт­теу арқылы Мария Монтессори мынадай ой түйеді: "Ақыл есі кем балалардың жағдайы тек медицинаның ғана емес, пе­дагогиканың да басты мәселелерінің қа­тарында болуы тиіс. Мұндай балалармен ауруханада емес, мектепте жұмыс жа­­сай білу керек". Бұл идеялар сол кезеңдерде толықтай заңға қайшы келетін, ол үшін қоғамның мүмкіндігі шектеулі балаларға деген көзқарасын қалыптастыру жә­не кез келген дәстүрлі мектептердің салтын өзгерту қажет болды. Осы жолда оның алдында көптеген кедергілер мен қиындықтар кездеседі. Бала тәрбесіне қатысты жаңа технологияны қалыптастыру үшін ол ұзақ жылдар еңбек етеді.

     ХХ ғасырдың алғашқы жылында "Италияның әйелдер лигасы" ортофрения (әлеу­меттік ортаға қалыпты көзқарас қа­лып­тастыру) мектебін ашып, Мария оның директоры болуға келіседі. Оған бар бол­ғаны үш ай уақыт ішінде нәтижелі жұмыс жа­сау тапсырылады. Ол алғаш рет мүм­кіндігі шектеулі балалардың дамуына мүм­­кіндік сыйлайтын орта қалыптастыруға қадам жасайды.

     Ал, үш ай өткеннен кейін білім министрлігінің комиссия өкілдері, қалалық кеңес бөлімі және лиганың мүшелері оның жасаған жұмысының нәтижесін бағалауға келеді. Алдымен комиссия алдында Монтессоридің өзі сөз сөйлейді, мұнан кейін мектеп мұғалімдері комиссия тарапынан қойылған сауалдарға жауап береді және қо­рытынды бөлімінде балалар аз уақыттың ішінде өздерінің үйренген дүниелерін көрсетеді.

   

Тегінде адам баласы, адам баласынан  ақыл,  ғылым, ар,

мінез деген нәрселермен озбақ.

Онан басқа нәрселермен оздым  ғой демектің

бәрі де - ақымақтық.

А.Құнанбаев

 

 


     Мен - қасиетті жер, тәуелсіз ел - Қазақстан Республикасының азама­ты­мын. Осынау ұлан-байтақ қасиетті қа­зақ жерінде өмір сүрген ежелгі ата-ба­ба­ларымыз ғасырлар бойы елін, жерін сыртқы жаулардан қорғап келді.

     "Жау жоқ деме, жар астында, бөрі жоқ деме, бөрік астында" немесе "Іштен шыққан жау жаман" деп тұспалдап, көре­гендік танытқан атам қазақ ұрпақ тәрбиесін басты назарда ұстаған. Олар Отанын шын сүйген, намысшыл, руха­ни дүниесі бай, адал, текті ұрпақ қана жан-жақты дамыған өзге елмен терезе те­ңестіре алатын "Мәңгілік Ел" жасай­тынына күмәнсіз сенді.

     "Мәңгілік Ел" болудың басы ежелгі ата-бабаларымыздың салып берген сара жолынан бастау алатыны анық. Ал, осы идеяны іске асырудың бірден-бір жолы сыбайлас жемқорлықпен күрес.

    Қазақ жерінде 1748-1814 жылдары өмір сүрген от ауызды орақ тілді Шал ақын өз заманында осы жемқорлық қасиеттерді аямай сынаған. 

     «Ақылы жоқ надандар, Іс бітірмес жамандар»,- деп толғай келе, адам адал еңбегімен, маңдай терімен табылмаған байлыққа қызықпау керек, ондай бай­лық - уақытша, баянсыз, ал, жемқор­лық - кесел, пара ол дүниеде - күнә, бұл дү­ниеде - қылмыс екенін ескертіп, бұн­дай жаман әдеттер елдің экономи­ка­лық, әлеуметтік дамуына зиянды әсер ететінін атап көрсеткен.

     Ұлт көшбасшысы Қазақстанның қазіргі бағыты мен ұстанған жолы және Мәңгілік Ел болудың басты міндет­те­рін айқындай келе, 2014 жылы 26 жел­тоқ­санда Қазақстан Республикасының 2015-2025 жылдарға арналған сыбайлас жемқорлыққа қарсы стратегиясын бе­кітті. Стратегия мемлекеттің алдағы жыл­дарға арналған сыбайлас жемқор­лық­қа қарсы саясаттың негізгі бағытта­рын көрсетеді және сыбайлас жемқор­лық­ты тудыратын себептер мен жағдай­лар­ды жоюға оның деңгейін қысқартуға ық­пал ететін кешенді шараларды қамтиды.

      Бүгінгі таңда еліміздің таңдап алған жо­лының сенімді, берік, дұрыс жол екендігі айқын.

     1999 жылы "Мемлекеттік қызмет туралы" Заң қабылданды. Бұл заң азаматтардың мемлекеттік қызметке қол жеткізу теңдігіне арналған конститу­ция­лық құқықтарын жүзеге асыруда шешуші роль атқарады.

    Себебі қазіргі заман білімділердің за­маны. Білімді ұрпақ - шебер маман, ол - "Мәңгілік Ел" идеясын жүзеге асырушы.       Бүгінгі таңда сыбайлас жемқорлармен, қанағатсыз парақорлармен күресу - әрбір азаматтың қасиетті борышы болуы тиіс.

    Өскелең жас ұрпақ "әркімге біліміне қарай, әркімге мүмкіншілігіне қарай" еңбек етіп, қызмет жасайтынын түсін­гені абзал.

      Менің таңдауым -  жемқорлықсыз болашақ! Сыбайлас жемқорлыққа біздің тәуелсіз елімізде жол жоқ!

Гүлнұр ШАХМАРДАН,

Ә.Молдағұлова атындағы №173 орта мектебінің

9 "Б" сынып оқушысы

Жетекшісі Айгүл БӘЙМІШЕВА,

қазақ тілі мен әдебиеті пәні мұғалімі

 

Сәрсенбі, 08 Ақпан 2017 09:40

Инерция заңы

     Сабақтың түрі: Ашық сабақ

     Сыныбы: 7 "Б" сыныбы

     Оқып-үйренудің негізгі мақ­саттары:

    1. Оқушылардың ойлау әре­кеттерін белсендендіре отырып, инерция туралы терең білімді меңгерулеріне жағдай жасау.

     2. Оқушылардың креативті (шығармашылық) ойлау дағды­ларын, топтық жұмыстар кезін­де ой-пікірін еркін жеткізіп, жүйелі сөйлеу, талдау, дәлелдеу, ұсыныс жасау дағдыларын да­мыту.

         3. Оқушыларды алға мақсат­тар қойып, сол мақсаттарын жүзеге асыруға әрекет етуге тәрбиелеу.

         Сабақтың барысы:

        Ұйымдастыру кезеңі.

       Мұғалімнің іс-әрекеті:

       1.Психологиялық дайын­дық.

        2.Формулалар арқылы 3 топка бөлу.

       

   Қазақ халқында күнделікті тұ­ты­натын сәндік бұйымдарды, тұр­мысқа қажетті заттарды, түрлі ою­лармен өрнектелген сыйларды қол­өнершілер жасаған. Қазақ қол­өнерінде зергерлік бұйымдар, кесте тігу, құрақ құрау, өрмек тоқу, ағаш­тан және темірден бұйымдар жасау ерте кезеңнен бастау алып, кең да­мыған. Қазіргі кезде осы бұйым­дар­дың жасалуын дәл көрсете оты­рып, оның заманауи үлгіде кәде­сый ретінде ұсынуға бола­тынын оқу­шы­ларға технология сабағы ғана үйрете алады.

    Технология пәнінің ең негізгі ерекшеліктерінің бірі - инте­гративті білім беру мүмкіндігі болып табылады. Технология пә­нін оқыту барысында қазақ тілі мен әдебиеті, орыс тілі мен әде­биеті, Қазақстан тарихы, матема­тика, бейнелеу өнері, сызу, ин­фор­матика пәндерімен бірге пән­аралық байланыстар жүр­гі­зі­леді. Пәнаралық байланыстарды жүргізу арқылы оқушылардың ойлау қабілеттері, әр түрлі әдіс-тәсілдерді қолдану арқылы пәнге деген қызығушылықтары, бел­сен­діліктері артады, оқушы­лар­дың эстетикалық қабылдаула­рын, шығармашылық ойын дамы­тады. Ой-өрісі кеңейіп, стиль үй­ле­сімділігін сезінуі қалып­та­сады.

   Тәрбиелік маңызы зор тех­нология пәні еңбексүйгіштік пен ұқыптылыққа тәрбиелейді және бала қиялдай білуге, өзгеше ше­шім қабылдауға дағдыланады. Пән оқушының қолөнердің кез кел­ген түріне қызығушылығын ояту арқылы қазақтың өнеріне баулиды, ерекше көркемдік тал­ғамға тәрбиелейді. Технология - қазақтың ұлттық құн­ды­лық­та­рын, яғни қазақтың қолөнерін, мә­дениетін, дәстүрін өз бойында сі­ңіріп, жанымен ата-бабасының тәлім-тәрбиесін, өнерін, өрке­ние­тін, шеберліктің қыр-сырын әрбір оқушыға сіңірте алатын өте маңызды пәндердің бірі.

   

Жұма, 03 Ақпан 2017 06:42

Оқулық оңбай, оқу оңбайды

  Соңғы кезде ата-аналар да баласымен бірге сабақ оқуға мәжбүр болуда. Себебі үйге берілетін тапсырмалардың дені оқушының ғана емес, ата-аналарды да үстел үстіне таңып қойды. Тіпті оны әзілдің сынына түйрегендер де аз болмады. Сол себептен де болар, "оқу­шылардың оқулықтарында олқылық көп" дейді бүгінгінің ата-аналары. Баласының біліміне немқұрайлы қарай алмайтын ата-аналардың бұл әрекетіне биліктің де жауабы әзір. Қайткенмен де, соңғы уақытта әлеуметтік желі ішінде ҚР Білім және ғылым министрі атына жолданған мәселелерді ел біліп отыр. Бәрінің де баласы бар. Демек, ортақ мәселеден оңды жауап күтеді. Баланың біліміне бағыт беретін оқулықтардың онсыз да салмағын айтып жүргендер аз емес. Стандартқа сай оқулықтардың осыншама оқушыны ойландыратындай дәрежеге жеткізуінің себебі неде?

    Білім процесінің ауырлап кетуінің себебін оқу жүйесіндегі оқулықтардың сапасынан іздеу керек шығар. Осы себепті бауыр еті баласына барын тосатын ата-ана қауымының әлеуметтік алаңдаушылығын туғызған оқулықтар төңірегіндегі түйткілге назар салдық. Түсініксіз тұстарына да тоқтадық.

    Оқулық белгілі бір стандартқа сай жазылатынын ескерсек, бұл қызметті өз ісінің мамандары атқаратынын білеміз. Әйткенмен, оқулық практикаға енісімен түрлі пікірлер қайшыласа кетеді. Жасырып жаба алмаймыз, оқулық жыры бүгін ғана айтылып жүрген жоқ. Ашық алаңдардың арқауына да айналды. Салыстырмалы түрде қарайтын болсақ, соңғы 10 жыл көлемінде шығарылған оқулықтардың сапасына көп­шілік күмәнмен қарайды. Әри­не, бұл оқулықтардың бәрінің сапасы сын көтермейді деген сөз емес. Соңғы үлгідегі дизайн, түрлі қаптамадағы жаңа оқулықтардың стандартқа сай шығарылып жатқанын көз көріп жүр. Мәселе, ішкі мазмұнында болып отыр ғой.

    Қос ғасырдың білім деңгейін таразылаған ғалым, академик Серік Қирабаевтың оқулықтар мәселесінде айтары бар. Ғалым "Егемен Қазақстан" газетіне берген сұхбатында білім жүйесіндегі оқулықтардың олқы тұстарын қарау қажеттігін қадап айтқаны бар еді.

    - Қазір маған осы оқулық деген нәрсенің жанашыр иесі жоқ сияқты болып көрінеді. Әрине, министрлік тізгінін ұстап отыр ғой. Дегенмен, нақты жұмыс, бас­иелік жетіспейді. Бұрын осы іспен тікелей айналысатын тісқаққан нақты адамдар болушы еді. Бәрін жөн-жөнімен, рет-ретімен ақылдасып шешетінбіз. Қазақстан Білім академиясы жанындағы оқу-әдістемелік кеңесі, оның әдебиет секциясы дейтін болды. Мен осы секцияны көп жылдар басқардым. Бағдарламалардың барлығын талқылап барып бекітетінбіз. Осындай игі дәстүрлер ұмытылып қалды. Алдыңғы кезекке шығармашылдық емес, шенеунікшілдік шығып кетті ғой,- дегені бар ғалымның.

   

    Биылғы жылы газетіміздің өзгерген мазмұндық, дизайндық құрылымына орай оқырмандардан көптеген ой-пікірлер, ұсыныстар түсіп, хаттар жолданып жатыр. Сондай хаттардың бірі сонау шалғайдан, Арал ауданы, Ақбасты ауылының мұғалімінен келіп түсті. Басылымның №1 (140) санында жарияланған "ХХІ ғасырдың мұғалімі қандай болуы керек?" атты шымкенттік әріптесінің өткір мақаласына үн қосқан ұстаздың материалын оқырманға ой тастау үшін ұсынып отырмыз.

    Адамзат үшінші мыңжыл­дық­қа қадам басты. ХХІ ғасыр­дың ал­ғашқы ширегінің де біраз уақытын еңсеріп тастадық. Уақыттың алға жылжуы, қоғам өмірінде болып жатқан өзгеріс­тер, жаңа техно­логия жаңалық­тарының өмірге ден­деп енуі күнделікті тіршілігі­мізге өз түзетулерін енгізіп жатыр.

    "Ел мен елді, адам мен адамды теңестіретін білім" дей­ді кемеңгер жазушы Мұхтар Әуезов. Ендеше тәуелсіз елі­міз­дің білім жүйесіндегі мек­теп­тердің жайы қандай? Мек­тептің жүрегі саналатын мұға­лім­дер­дің ахуалы нешік? Оқу­шы білімінің тиянақтылығы жолында жасалып жатқан әдіс-тәсілдердің іске асырылуы қандай? Осындай сұрақтар білім саласында қызмет ететін әрбір қызметкерді ойлан­дыратыны сөзсіз.

    Қазір мемлекет жер-жердегі мектептерге шындап көңіл бөліп отыр. Елбасының баста­масымен "100 мектеп, 100 ауру­хана" бағдар­ламасы өз нәти­же­сін беріп жатыр. Ескі мектеп­тер жаңа типте салы­нып, үш ауысымды оқытуды бол­дыр­мау, алыс ауылдарға жаңа үл­гідегі мектептер салу қолға алын­ды. Заманауи мектептер оқу про­цесіне керекті жабдықтармен жасақ­талуда. Мұнда әр пән каби­нетіне орай жарақтанды­рыл­ған компьютер, лингафон, мультиме­диалық кабинеттер де бар, демек оқушылардың білім негіздерін үйреніп, білік дағды­ларын қалып­тас­тыруға жағдай жасалған.

    Ал, осыншама қаражатқа жа­рақтандырылған мектептің кадр­лық мәселелері шешілген бе? Ше­шілген болса, қандай жетістік­терін айтуға болады? Шешілмеген бол­са, қандай мәселелері түйткіл­ді, олармен қалай жұмыс істелуі керек?

    "Менің ойымша, ХХІ ғасыр мектебі заманауи үлгіде болуы керек. Онда әр пәннің жеке каби­неті, әр сабақтың өзіне керекті құрал-жабдықтары оқу­шыға ба­рынша ыңғайлы бол­ғаны жөн. Асхана, кітапхана және шебер­хана секілді арнау­лы бөлмелерімен қоса олардың іші қазіргі үлгідегі жаңа жиһаз­дармен жасақталуы тиіс. Оқу­шылар дене шынықты­ру­мен шұғылданатын және әр түрлі спорт секциялары жұмыс іс­тейтін спорт зал кешені де мін­детті. Бұл мектепте компьютер мен интерактивті тақта да жа­ңар­тыл­ған технологиямен жаб­дықталып, жас ұрпақтың игі­лі­гіне пайдалануы керек. Осын­дай білім орда­сын­да білімді де білікті мамандар жұмыс істей­ді. Сонда ғана келер ұр­пақ жоғары дәрежелі білім алады".

   

     Әрбір ата-ананың бала тәрбиесіне келгенде өзіндік же­ке ұстанымы болса да, олар өзгелердің қағидаларына назар аударатыны жасырын емес шығар. Себебі оның бү­гінгі тәрбиелеп отырған бүлдіршіні - келешек өмірінің жал­ғасы, елдің ертеңі. Қажетіне жарата білген жандар үшін ғаламтор бетінде ата-аналардың бала тәрбиесіне қатысты кеңес­тері жетерлік. Ғаламтор көздерінде жарық көрген ойсаларлық жазбаларды қазақша сөйлетіп, оқырмандар назарына ұсынуды жөн санадық.

    Иә, ата-ана болу жауапкершілігі ең қиын әрі маңызды қызметтердің бірі. Ол белгілі бір салада жүріп, таңғы сағат 9.00-ден кешкі 18.00-ге дейін ғана жұмыс жа­сау және уақытымен еңбек демалысына шығып оты­ра­тын қызметпен салыстырып қарауға да келмейді. Сондай-ақ, өмірдің белгілі бір кезеңінде әрбір ата-ана "карьералық" өсу жолындағы осы қызметінде жауабы күрделі сауалдарға кезігеді.

 Баланы шапалақпен жазалаған дұрыс па әлде бұрыс па?

    Медальдың екі жағы болатыны секілді, осы сауалға кел­генде әлем ғалымдарының (бұл тақырып аясында көп­теген зерттеу жұмыстары да жүргізілген) көзқарасы екіге бөлінеді.

    Шапалақпен жазалауды жақтаушылар жағы, тек осы әдіс арқылы ғана өсіп келе жатқан баланы дұрыс жолға салуға болады және есейгенде олар тура жолдан таймайды деп санайды. Көпшілігі балаға физикалық жаза қолдану ата-ана мен баланың да пайдасына шешілетініне сенімді. Яғни, тұлға болып қалыптасқан шағында олар әділ, мықты, адал және осы секілді талаптармен жақсара түседі. Сонымен қатар, жақтаушы ғалымдар тәртіп­сіз­дік жасаған баланы шапалақпен жазаламау адамды опық жегіздіретін нәтижелерге алып келетіндігін айтады, яғни балалар шектен тыс өзіне сенімді және өзімшілдігі басым болады.

    Алайда ке    й ата-аналар өздерінің ішкі ашуларын бала­ларына жиі қолданып жатады. Баланың болмашы қателігі үшін шектен тыс қатаң жаза қолданып жататын ата-аналар да кездеседі.

   Ал, жас ұрпақты ұрып тәрбиелеуге қарсы пікір біл­ді­ретін ғалымдар, мұның балалар үшін ғана емес, сондай-ақ олардың ата-аналары үшін де қауіпті екеніне сендіреді. Яғни, қол көтеру баланың өзіне деген бағасын төмендетіп, оның коммуникативті жетілуін тежейді.

 

Жұма, 03 Ақпан 2017 05:56

Жадымда қалар жаңғырып

    Естелік әңгімемнің басты ке­йіпкері Кәрібоз Серікбаев - ұла­ғатты ұстаз, оқу-ағарту сала­сы­ның майталман ұйымдас­ты­ру­шы­сы, Жалағаш ауданында бір­неше мектептерде 40 жылдай бас­шы­лық жасаған, бар саналы ғұ­мы­рын жас жеткіншектерге білім мен тәрбие беруге арнаған ардақ­ты жан. Менің білетінім, ол Қы­зыл­орда педагогикалық институ­ты­ның тарих факультетін 1950 жы­­лы бітірген. Еңбек жолын ай­дынды Арал теңізі жағасындағы "Ақбасты" ауылындағы мектепте мұғалім, көп ұзамай оқу ісінің мең­герушісі, ал жиырма бір жа­сында облыс көлеміндегі ең жас мек­теп директоры болып таға­йын­­далады. Сол жақта 4-5 жылдай тәжірибе жинақтағаннан кейін, от­басы жағдайына байланысты бол­са керек, туған ауылы Жаңата­лапқа мектеп директоры болып, қызмет етеді. 1950 жылдардың ая­ғында Сырдарияның арғы бетін­дегі Жаңаталап, Мәдениет ауыл­дарында мектеп басқарды.

  Енді Карекеңмен алғаш таныс­қан уақытыма келсем, бұл Кәрібоз ағамыздың "Коммунизм" кеңша­рын­дағы №34 "Иіркөл" атындағы мектепте директор кезі еді.

    Ауылдағы мектепке келуі­міз­дің себебі, аудан мектептерін об­лыстық оқу бөлімі тарапынан бес жылда бір рет кезекті тек­серуге байланысты болатын. Бұл 1979 жыл­дың сәуір айы еді. Өзім об­лыстық оқу бөліміне 1978 жыл­дың мамыр айында жұмысқа ор­на­ласқан жас кезім. Жұмыста ко­мис­сия құрылып, он адам жібе­ріл­ді. Ол кезде оны "Бригада" деп атай­тын. Бригаданы басқарып кел­ген Сағынтай Есенов деген "бас инспектор" деп аталатын бей­ресми лауазымындағы кісі. Ол да Жалағаш ауданына қарасты "Ақ­құм" ауылының тумасы, облыс­тағы білім саласындағы беделді де тәжірибелі азамат. Аудандық оқу бөліміне келгеннен кейін С.Есе­нов бізді үшке бөлді. Үш топқа үш-үштен тексерілетін мектептерді бе­кітіп берді. Сол құрылған үш топқа бір-бірден жетекші белгілеп, соның біріне мені тағайындады. Жетекші болу үшін міндетті түрде об­лыстық оқу бөлімінің инс­пек­торы болуы ке­рек. Облыстық оқу бөлімінде қызмет атқарғаныма бір жылдай болған мұндай маңызды іс-шараға бірінші рет қатысуым болғандық­тан, іштей қобалжы­ға­ным рас еді. Топтың ішіндегі ең жа­сы менмін, қарамағымдағының барлығы осы саланың тәжірибелі мамандары. Оның бірі облыстық мұғалімдердің білімін жетілдіру институтынан, екіншісі №212 орта мектептің тәрбие ісі жөніндегі орынбасары Сапарбек Мұхтаров. Сонымен бірге Зинайда Михай­лов­на Худя­кова зейнет жасына жа­қындаған, кезінде облыстық оқу бөлімінде инспектор болған, мектеп дирек­торы болып қызмет атқарған, сол кезде облыстық бір мекемеде әдіскер болып қызмет атқаратын тәжірибелі ұстаз еді. Қалған кісілер туралы ұмыта бас­таппын, қанша дегенмен 37 жыл өтті ғой.

     Алдымен осы құрамда 6 кісі №34 орта мектепке келдік. Ара­мызда Жалағаш аудандық оқу бө­лімінен тарих пәнінің әдіскері бар еді. Кейін ол кісі Жалағаш аудан­дық атқару кеңесі төраға­сы­ның хатшылығына ауысып кетті.

     Мектеп директоры Кәрібоз Серікбаев деген азамат екен. Кәре­кең ағамызбен алғаш рет осылай таныстық. Комиссия құра­мын­дағы 6 адам түгел дерлік Кәрекең­нің үйіне орналастық. Ол кезде ауылда қонақ үй деген аты­мен болмайтын. Кәрібоз ағайдың үйіндегі Жамиға апай ешқашан қабақ шытпайтын, жарқын жүзді жан еді. Үш мезгіл тамағымыз ауыл­дан кеткенше сол кісінің мой­нында болды. Салқын үй, са­лулы төсек жаныңа не керектің бәрі бар, мен бірақ қатты ыңғай­сызданып жүрдім. Мұнан басқа бірде бір үйде болған жоқпыз. "Бір күн дәм бергенмен қырық күн сәлемдес" демекші, апайдың ыстық ілтипа­ты әлі күнге дейін есімнен кет­пейді.

   

     Ерік-жігерін жастар қай салаға сарп етіп жүр? Салынып сыра ішу­ге ме, яки құлқы құмар ойынға кетіп, құны аз арзан қуа­­ныш­тарды сатып алуға ма, әлде есалаң күйде есінен айы­рылып, өз тағ­дырын қураған қамыстай қылатын есірткінің ізін­де жүр ме? Одан қалды қаланың қараңғы қуыстарында топта­лып төбелесіп, бол­маса бейтаныс бойжеткеннің жыныстық құ­қығына беймезгіл қол сұға ма? Әлде ұрынып жүріп ұрлық жа­сайтын шығар, бәлкім. Жас­тардың өз тілдерінде айтқанда, "қа­ра жолға" түскен олар, елі­мізде біз ойлағаннан да көп болып шықты.

    Қызылорда облыстық прокуратураның сайтында сан түрлі сандар сайрап тұр. Әрине, қылмыс жасаған жастардың тізімі. Қадағалаушы органның жылдық есебіне толыққанды түрде көз жүгіртіп өтсек, "2015 жылы облыс көлемін­де денсаулыққа қасақана ауыр зиян келтіру, қарақшылық, бұза­қы­­лық, тонау секілді адамның қа­уіпсіздігіне қатер тудыратын ауыр қылмыстар өскен".

    Сол сияқты 2016 жылы да адам өміріне қол сұққан қылмыстар қатары кемімей, 2 ай ішінде денсаулыққа ауыр зиян келтіру қылмыстары 5 дерекке жиілеп, 1 қасақана кісі өл­тіру дерегі орын ал­­ған. Осы мән-жай­лар­­ға бай­ланысты аталған мәселе облыстық прокуратураның алқасында күн тәрті­біне енгізіліп, тал­қылауға ұсынылыпты. Статистикалық мәліметтерге сәйкес, 2015 жылдың 12 айында облыста 12241 қылмыстық құқық бұзушылықтар тір­келіп, 14,2%-ға өскен. Оның ішінде ауыр қылмыстар 739-дан 888-ге немесе 20,2%-ға артқан.

    Енді өткен 2016 жылдың қорытындысына зер салайық. Қызыл­орда облысының кәмелетке толмағандардың істері жөніндегі мамандандырылған ауданаралық сотының залында судья Қ.Бержанов 2016 жылының 12 айында атқа­рыл­ған жұмыс жайын баяндаған бо­латын. Шара барысында судья өт­кен жыл ішінде сот өндірісіне 51 адамға қатысты 38 қылмыстық іс, 583 талап арыз және 252 әкім­шілік құқық бұзушылық істері түс­кенін атап өтті. Қылмыстық істер­дің 26-сы үкім шығару арқылы аяқ­талса, 7-і бойынша қаулылар қа­­былданып, өндірістен қысқар­тыл­ған. 37 адам сотталып, 10 адам­ға қатысты іс алынып тасталған. Есеп­ті кезеңде сот судьялары ауыр санаттағы 29 адамға қатысты 22, ауырлығы орташа санаттағы 14 адамға қатысты 9 және жеңіл санаттағы 1 адамға  қатысты қыл­мыс­­тық істі қарап шыққандарын баян­дап берді. Қозғалған 583 азаматтық істің 478 шешім шығарылу арқылы аяқталған.

  XXl ғасыр жастарының ойынға құмарлығы да құқық бұзушы санын еселеуге себеп  болып отыр. Қарапайым өмірдегі бір мысалға тоқталып өтейік. "Қызылорда облысының кәмелетке толмағандардың істері жөніндегі мамандандырылған ауданаралық соты әкім­ші­лік іс бойынша құқық бұзушы Д.-ға әкімшілік айыппұл салды. Бұл да құмар ойынның құзырымен бол­ған құқық бұзушылық. Кінәлі Д. компьютерлік клубта адми­нист­ратор болып қызмет жасап жү­ріп, кәмелетке толмаған екі жас­өспірімді өзі жұмыс жасайтын компьютерлік түнгі уақытта клуб­қа кіргізіп, ойын-сауық орнында бо­луларына жол берген. Әлбетте, бұл жауапкершілікке әкеп соқтырады. Сот іс-құжаттарын зерделеген судья администраторды Қа­зақс­тан Республикасы ӘҚБтК-ның 132-бабының 1-бөлігімен кі­нәлі деп танып, оған 63630 теңге айып­­пұл салған. Бұл мысал ата-ана­лардың өз балаларының түн мез­гілінде кімдермен, қандай іс­термен айналысып жүргендерін қа­дағалаусыз қалдырғанынан болып отыр. Беймезгіл осылай көше кезіп жүрген, құмар ойынға құ­нық­қандар ертеңгі күні немен айналысатынын кім білсін?!

    Кәмелетке толмағандарға қа­шанда жауапты - ата-ана. Таяқтың екінші ұшы да осы жандарға келіп тиеді. Тәрбиенің осалдығы болмаса, баланың босаңдығы болмайды. Кей ата-аналар баласының жаман жолға түсіп кеткеніне қоғамды кінәлап жатады. Өздері балала­рына түн мезгілінде ие бола алмай, көше кездіріп, көше­нің тәрбиесін беріп жатқанымен шаруалары жоқ. Отбасылық тәр­бие­нің төмендігі де бала­ла­рының бұзақылығына себепкер болады.

 

Сәрсенбі, 25 Қаңтар 2017 06:17

Есірткіге елікпейік!

«Қызылорда ОІІД ЕБҚКБ

тарапынан жарияланған сайысына»

     Есірткі - әлем бойынша ең қауіпті дерт. Адамдар есірткіні түрлі себептермен қолданады. Әрі олар әркімге әрқалай әсер етеді. Есірткінің кішкене мөлшерінің өзі мінез-құлыққа әсер етіп және өзің қаламаған теріс қылық жасап, әдеп бұзуға итермелеуі мүмкін. Жастар арасында алғаш жәй еліктеушілікпен дәмін татып, содан кейін оған тәуелді болады. Әлем бойынша 185 млн нашақор бар екен. Ал Қазақстанда 1,5 мың нашақор ретінде тіркелген адамдар бар, яғни оның 400-ге жуығы 14жасқа дейінгілер. Әрбір есірткі сататын немесе қолданатын адамдардың соңында 10-15 адам жүріп, жасөспірімдерді нашақор етіп тәрбиелейді. Есірткі пайдаланудан бойыңды аулақ ұстау үшін бар күшіңді сал, олар физикалық және психикалық денсаулыққа кері әсерін тигізеді. Кей адамдарға есірткі қолдану-келеңсіздік пен кедергілерді жеңудің ең жақсы жолы болып көрінеді. Алайда, бұл көбінесе адамды одан сайын күрделі қиындықтарға жетелейтін теріс жол болып табылады. Есірткі қолдану адамды өзіне қайта-қайта тартып, одан құтыла алмастай етеді. Өмірдегі ең қымбат, жақын деген адамдарыңнан айыруы ғажап емес.

    Ал біраз адам баласы есірткіні байлыққа немесе ақша табуға көмек береді дейді. Бірақ, сен ол ақша табуға көмек бергенімен өміріңнің қызықты деген әрбір секундын алып жатқанын ескер. Денеңнің буын-буынын сырқыратып, тілдің сауаттылығы мен көздің жақсы көруін де нашарлатады. Жарты өміріңді құртып, нәпсінің соңынан ертіп, сауап емес күнә жинап жатқаныңды ойла. Тіпті сенің ойлауыңа да мүмкіндік бермейді. Қылмыстық нәрселерге итермелеп, адамға зорлық-зомбылық жасауға да апарады. Ашушаң, өтірікші, қанағатсыз, тіпті сұғанақтық та пайда бола бастайды. Ойыңа келген нәрсені жасауыңа себепші болады. Ойда сақтау қабілетті айырып, қауіпті қарулар ұстатып, бөтен, жазықсыз адамның өліміне себепші боласың. Қан айналымыңды бәсеңдетіп, жүрек дүрсіліңнің қағысын тоқтатуына куә боласың. «Іштен шыққан жау жаман» демекші, есірткіні сататын адамдар дос арасынан да шығуы әбден мүмкін.

   Бұл айтқандардан туындайтын тұжырымды нақтырақ айтар болсақ-өміріміздің әрбір қымбат сәттерін жаман әдетпен айналысып, күнәға батып, қарғысқа ұшырап, есімімізді кішкентай әріппен жаздырғанша, өмірімізді сақтайтын, сауап жинайтын адал істермен өткізіп, есіміміздің әрбір әрпін бас әріппен жаздырайық!

 Аружан Диқанбаева,

№211 орта мектебінің

8-сынып оқушысы

онлайн флеш игрынародная медицинадиеты

Сайт бойынша іздеу

Сауалнама

Наурызды қандай киіммен тойлағанды құп көресіз?

Дәстүрлі киім - 29.3%
Басқа ұлт өкілдерінің дәстүрлі киімі - 36.6%
Мейрамға арнап тапсырыспен тіктірілген киім - 9.8%
Классикалық киімде - 24.4%
Өз таңдауыңмен киіну - 0%

Total votes: 41
The voting for this poll has ended on: 30 Нау 2018 - 00:00

Күнтізбе

« Сәуір 2018 »
Дс Сс Ср Бс Жм Сб Жк
            1
2 3 4 5 6 7 8
9 10 11 12 13 14 15
16 17 18 19 20 21 22
23 24 25 26 27 28 29
30            

Серіктестер

 

Бұлтты

2°C

Қызылорда

Бұлтты

Құрғақ 93%

Жел 1.61 km/h

  • 5 Нбр 2015

    AM Fog/PM Clouds 6°C 0°C

  • 6 Нбр 2015

    AM Clouds/PM Sun 7°C 3°C